– Ідэя заснавальнікаў медаля заключалася ў тым, каб ушанаваць таксама тых, хто за свабоду слова заплаціў найвышэйшую цану. Ён ужо не мог бы атрымаць гэтую ўзнагароду асабіста, бо за вернасць праўдзе заплаціў уласнай крывёю, – такімі словамі вядучы мерапрыемства пачаў прадстаўленне Анджэя Пачобута, пасля увесь зал устаў. – Але мы можам сёння вярнуць яго голас у нашу памяць і падзякаваць яму за барацьбу, якую ён вёў ад нашага імя і дзеля нас.
Спецыяльны ганаровы медаль у гэтым годзе прысуджаны Анджэю Пачобуту. Для Пачобута тэма свабоды слова мае далёка не тэарэтычны сэнс. Ён правёў гады ў беларускай турме за сваю журналісцкую і грамадскую дзейнасць. Атрымаўшы ўзнагароду, журналіст сказаў, што свабода слова не павінна залежаць ад таго, падабаецца яна ўладзе ці не.
Для Анджэя Пачобута гэтая ўзнагарода мае асаблівую гісторыю. У 2021 годзе, калі Медаль Свабоды Слова ўручалі ўпершыню, ён стаў лаўрэатам у катэгорыі «Медыя». Але атрымаць медаль асабіста журналіст тады не мог – 25 сакавіка 2021 года Пачобута затрымалі ў Беларусі.
Калі ў жніўні таго ж года ў Гданьску праходзіла цырымонія, ён ужо некалькі месяцаў знаходзіўся за кратамі. Узнагароду ад яго імя атрымаў намеснік галоўнага рэдактара Gazeta Wyborcza Барташ Веліньскі.
У лютым 2023 года Гродзенскі абласны суд прысудзіў Пачобуту восем гадоў калоніі ўзмоцненага рэжыму. Яго абвінавацілі ў «распальванні варожасці» і «закліках да дзеянняў, накіраваных на прычыненне шкоды нацыянальнай бяспецы Беларусі». Праваабаронцы прызналі журналіста палітычным зняволеным.
За кратамі Анджэй Пачобут правёў больш за пяць гадоў. На волю ён выйшаў 28 красавіка 2026 года ў выніку абмену зняволенымі паміж Беларуссю і Польшчай.
І вось праз пяць гадоў пасля першага ўручэння Медаля Свабоды слова, Пачобут ужо сам выступіў у Гданьску. Свой выступ ён пачаў са словаў: «Спадарства, ад імя беларускага руху вялікі дзякуй!»
Свабода слова – гэта не прывілей. Свабода слова – гэта натуральнае права. І што б ні думаў кожны чарговы дыктатар, сёння ў чалавека ўжо немагчыма забраць свабоду слова.
Мы жывём у часы месенджараў, сацыяльных сетак і іншых сродкаў камунікацыі. Сёння звычайны чалавек з мабільным тэлефонам часам можа мець большую сілу выказвання, чым вядомая рэдакцыя.
Часам кажуць, што цяпер усе журналісты. Але гэта няпраўда. Ёсць нават такое выслоўе: журналіст адрозніваецца ад блогера тым, што пры першых прыкметах праблем не выдаляе свае тэксты і не робіць выгляд, што нічога не адбылося.
Такім чынам, журналістыка непарыўна звязаная з адказнасцю за слова. І я ад гэтай адказнасці ніколі не хаваўся.
Сёння мы жывём у час, калі шырока распаўсюджваецца дэзінфармацыя, калі вельмі шмат фэйкавых навін. І менавіта ў такі час роля журналіста становіцца асабліва важнай.
Журналіст павінен быць своеасаблівым камертонам, арыенцірам. Ён павінен дапамагаць грамадству адрозніваць праўду ад хлусні.
Разам з ім медалі атрымалі сястра Малгажата Хмялеўска, Наталля Панчанка і Лешэк Яжджэўскі. Медалі прысуджаюцца ў трох катэгорыях: «Грамадзянка/Грамадзянін», «Інстытут» і «Медыя».
Улічваецца дзейнасць у абарону свабоды слова, дэмакратычных каштоўнасцяў, грамадзянскай супольнасці, талерантнасці і правоў чалавека. Гэта можа быць журналісцкая, грамадская, навуковая, культурная ці іншая публічная праца.