Рост колькасці мігрантаў з Беларусі ў Польшчы натуральна ўплывае на фарміраванне грамадскіх меркаванняў і стэрэатыпаў. Вакол беларускай супольнасці ўзнікла нямала ўяўленняў, якія ўплываюць на ўзаемныя адносіны і грамадскую дыскусію.
Афіцыйная статыстыка і агульнанацыянальныя даследаванні дазваляюць праверыць, наколькі гэтыя ўяўленні адпавядаюць рэчаіснасці.
Беларусы і рэжым Лукашэнкі – чаму гэта не адно і тое ж
Беларусаў у Польшчы ўсё яшчэ нярэдка ўспрымаюць праз прызму рэжыму Лукашэнкі. Аднак лічбы сведчаць пра іншае: 86 працэнтаў пакінулі радзіму з-за палітычных рэпрэсій, 98% лічаць Украіну ахвярай агрэсіі, а больш за палову плануюць назаўсёды застацца ў Польшчы.
Аднак масавы прыток беларусаў, які пачаўся пасля жніўня 2020 года, у большасці выпадкаў меў вымушаны характар. Даследаванні паказваюць, што галоўнай прычынай ад’езду сталі палітычныя рэпрэсіі і страх перад пераследам.
Палітычную сітуацыю і пераслед як галоўную прычыну міграцыі назвалі 86% удзельнікаў даследавання Цэнтра Мерашэўскага і 56 працэнтаў рэспандэнтаў у апытанні Нацыянальнага банка Польшчы.
Большасць прадстаўнікоў новай хвалі міграцыі – удзельнікі масавых пратэстаў, прадстаўнікі апазіцыі і палітычныя ўцекачы, якія былі вымушаныя пакінуць краіну, каб пазбегнуць турэмнага зняволення.
Паводле даследаванняў, 73% апытаных лічылі, што дзеянні беларускага рэжыму, у тым ліку прадастаўленне тэрыторыі краіны расійскім войскам, азначалі фактычнае далучэнне Беларусі да вайны супраць Украіны. Яшчэ больш паказальна, што 98 працэнтаў апытаных адназначна прызнаюць Украіну ахвярай узброенай агрэсіі.
Гэтыя факты супярэчаць распаўсюджанаму меркаванню, што беларусы, якія пераехалі ў Польшчу, падтрымліваюць афіцыйную палітыку Мінска.
Сапраўдная ідэнтычнасць беларуса. Міф пра культурнае адзінства з Расіяй
Яшчэ адзін распаўсюджаны стэрэатып – успрыманне Беларусі і Расіі як адзінай культурнай і нацыянальнай прасторы. Ён грунтуецца на палітычным саюзе дзвюх краін і доўгай гісторыі русіфікацыі.
Аднак сацыялагічныя даследаванні сведчаць пра іншае. Беларусы, якія жывуць у Польшчы, маюць выразную ўласную гістарычную і культурную ідэнтычнасць. 82% апытаных не пагаджаюцца са сцвярджэннем, што беларусы і расіяне – два найбліжэйшыя адзін аднаму народы.
Чатыры з пяці рэспандэнтаў адзначылі, што па сваіх культурных каштоўнасцях адчуваюць значна большую блізкасць да палякаў і літоўцаў, чым да расіян.
На пытанне, на якую гістарычную традыцыю павінна абапірацца сучасная Беларусь, 46% назвалі Вялікае Княства Літоўскае, 30% – Беларускую Народную Рэспубліку, а 16% – Рэч Паспалітую.
Ніводзін з апытаных не выбраў Савецкі Саюз, Расійскую імперыю або канцэпцыю так званага «рускага свету».
Хоць 58 працэнтаў мігрантаў дома карыстаюцца рускай мовай з практычных меркаванняў, большасць – 52 працэнты – лічыць, што ў будучыні адзінай дзяржаўнай мовай Беларусі павінна быць беларуская.
Міф пра ідэальнага і беспраблемнага мігранта
У Польшчы таксама існуе міф пра «ідэальнага мігранта», паводле якога беларусы – гэта цалкам інтэграваная і беспраблемная група. Сапраўды, даследаванні паказваюць высокі ўзровень адукацыі – 62% маюць вышэйшую адукацыю і вельмі высокую занятасць, якая дасягае 95%.
Аднак за гэтымі паказчыкамі хаваюцца штодзённыя сістэмныя праблемы. Беларускія мігранты сутыкаюцца з сур’ёзнымі бюракратычнымі перашкодамі. Для 70% апытаных найбольшай праблемай стала легалізацыя знаходжання ў Польшчы, у тым ліку чаканне карты побыту, якое ў асобных выпадках працягваецца да двух гадоў.
Яшчэ адной праблемай застаецца прызнанне прафесійнай кваліфікацыі. Пра неабходнасць спрашчэння працэдуры настрыфікацыі дыпломаў заявілі 31 працэнт апытаных, паколькі многія людзі з вышэйшай адукацыяй вымушаныя працаваць на пасадах, якія не адпавядаюць іх кваліфікацыі.
Сярод жанчын гэты паказчык складае 30%, сярод мужчын – 20%. Беларусы таксама сутыкаюцца з цяжкасцямі ў фінансавым сектары. Абмежаванні, звязаныя з заканадаўствам аб супрацьдзеянні адмыванню грошай, прыводзяць да таго, што 19 працэнтаў апытаных чакаюць спрашчэння доступу да базавых банкаўскіх паслуг, у тым ліку адкрыцця асабістага рахунку.
Беларусь усё часцей застаецца ў мінулым
Аналіз жыццёвых планаў беларусаў у Польшчы паказвае выразную тэндэнцыю да пастаяннага пражывання.
Паводле даследавання Нацыянальнага банка Польшчы, 54% беларусаў хочуць застацца ў Польшчы назаўсёды, яшчэ 13% плануюць жыць у краіне больш за год.
Асноўнай крыніцай даходаў гэтай супольнасці застаецца праца па найме – 57%. Яшчэ 14% вядуць уласную прадпрымальніцкую дзейнасць, прычым значную частку гэтай групы складаюць спецыялісты ІТ-сферы.
Амаль палова мігрантаў – 47% – жыве ў Польшчы разам з мужам або жонкай. Гэта ўплывае і на фінансавыя паводзіны: 71 працэнт апытаных не адпраўляе грошы ў Беларусь, а ўкладвае заробленыя сродкі ў польскую эканоміку.